Şeyh Muhammed Esad Erbilî (Kaddesallahü Sırra- hül Aziz); uzuna yakın, orta boylu, buğday tenli. Beyaz sakallı, sîmâsı nûrâni olup güzel yüzlü, heybetli, vü- cutça mülahham idi. Güzel yüzünü görenler meftun ve âşık olurlardı. Çok kuvvetli bir hâfızaya mâlik (sâhip) ti. Seneler evvel görüştüğü zâtı hemen tanır, konuşur- ken mevzuyu hatırlardı.
Ahlâken, gayet halim-selim, mütevâzı, yumuşak huylu ve melek sıfatlı idi. Mü’minler ve evlâtlarına karşı daima şefkatli, mütebessim (güleryüzlü) olur- lar, kendi hallerinde iken de, dâima hüzün ve düşün- celi olurlardı.
Vakur, îtidâl ve temkin ehli idi. Takvâ ve verâ, hayâ ve edeb sâhibi idi. Temiz, sade ve düzgün giyinirlerdi. Az yer içerler ve az uyurlardı. Sözlerinde ve gözlerinde hikmet ve irfan nûru parlardı. Zâhir ve bâtın ilimleri ile mücehhez (dolu), âlim ve kâmil bir zât idi.
Ana lisânı Türkçe olmakla beraber, ayrıca; Arapça, Farsça ve Kürtçe lisanlarına fevkalâde vâkıf idi. Aynı zamanda Allah ve Rasûlüne âşık idi; Divân-ı Esadiyye’si meşhurdur. Türkçeyi kullanmada maharetliydi. Hüse- yin Vassaf beyin ifadesiyle:
“Selika-i kalemiyyesi ve tarzı mânâdaki tevcihi ken- disini sahife-i edebiyatta sernâme-i mübâhat eyleye- cek derecededir.”
Esad Efendi Hazretleri, kendisi tekkeden yetişmiş bir şâir olduğu için, dîvan edebiyatını benimsemiş ve aruzu büyük bir ustalıkla kullanmıştır.
O mübârek Sultan, bütün ömrünce Allah ve Rasûlullah (s.a.v.) aşkıyla yanmış ve kavrulmuştur. Dîvânındaki be- yitler bunu açıkça göstermektedir.
Muhammed Esad Erbilî hazretleri, evli ve dört çocuk babasıdır. Oğulları Mehmet Ali Efendi, uzun yıllar Seli- miye Dergâhı şeyhliği yapmış ve Menemen hâdisesiyle ilişkilendirilip yargılanarak idam edilmiştir. Diğer oğlu Muhammed Efendi ise, Erbil’de ikamet etmiş, İngilizlerin Musul’u işgali sırasında İngiliz idaresine iltifat etmeyip, aksine Türkiye lehine çalışıp, Türkleri Cemiyet-i Akvam (Birleşmiş Milletler)’e müracaat için teşvik etmiştir. Esad Erbilî’nin iki kızı olmuştur. Esmâ hanım ismindeki kızı genç yaşta vefat etmiştir. Diğer kızı ise Saadet hanım- dır. Torununun birinin ismi Tâhâ’dır. Esad Efendi haz- retlerinin torunlarından biri de Mehmet Ali Efendinin iki oğlundan biri Mesut Efendidir. Esad Efendi (k.s.)’nin, Erbil’de ikamet etmiş olan Şeyh Abdurrahman Efendi ve Nakşibendiyye ve Kadiriyyeden, icazetli aynı zamanda kendisinin halifelerinden olan Şeyh Abdussamed is- minde biraderi vardır. Yahya Efendi nâmında bir de ye- ğeninin olduğunu kayıtlardan tespit edebildik.
Daha Fazla Bilgi: Ömer Muhammed Öztürk, Şeyhul Meşayıh Eş-Şehid Muhammed Es’ad Erbili, Misvak Neşriyat, Ağustos 2017)
